E-boeken: revolutie of hype?

Fragment uit het hoofdartikel van Schrijven Magazine 6 van 2009

Op 7 oktober jl. verstuurden we een enquête over de bekendheid met en verwachtingen over het e-boek naar de abonnees van Schrijven Online Memo – de nieuwsbrief van onze gelijknamige site. Van deze ruim 2600 abonnees reageerden 485 mensen, waarvan 440 de vragenlijst helemaal invulden. Al met al een respons van bijna 20%. Dat is volgens de maatstaven van moderne enquêteurs behoorlijk goed. In ieder geval zeer representatief voor de grotere groep. En aangezien de Schrijven Online Memo een doorsnee vormt van de veel grotere groep schrijvers die maandelijks Schrijven Online bezoekt (en deze op hun beurt weer een doorsnee is van de ruim een miljoen creatief schrijvers in Nederland), kunnen we uit deze cijfers en onderzoeksresultaten opmaken dat zij een aardig beeld geven van wat er wordt gedacht en verwacht bij schrijvers over e-boeken.

Even een korte uitleg, om verwarring te voorkomen: Een e-lezer (ook wel e-reader genoemd) is een elektronisch apparaat dat ongeveer even groot en zwaar is als één boek. (Zie ook de test op p. 10). Op dit apparaat kun je meerdere e-boeken (digitale bestanden van boeken) zetten. Sinds deze zomer hebben diverse grote partijen zich met die kleine digitale leesapparaatjes bemoeid. En niet de minste. Zo hebben de twee grootste boekwinkels ter wereld (Amazon en Barnes & Noble) zich volop in de strijd geworpen, evenals de grootste elektronicaconcerns (Sony en Apple), grote uitgevers (New York Times, Bertelsmann) en softwaregiganten als Google en Microsoft. Het e-boek en de e-lezer zijn dus niet zomaar ‘speeltjes’ die op de markt worden gebracht. Ze zijn de inzet van een miljoenenstrijd.

De vraag is alleen of wij, lezers en schrijvers, daarop zitten te wachten. Is een e-boek wel zo’n zegen? Wat is er mis met papier? Wat betekent een e-boek eigenlijk, als het gaat om lezen, schrijven, boeken verkopen, auteursrechten, royalty’s? Vandaar deze enquête.

Installed base
De eerste vraag die we uiteraard stelden, was of u al een e-lezer bezit. Hoe groot is de installed base, zoals marketingmedewerkers het noemen? Die blijkt nog niet heel erg groot, al valt het ons mee: iets meer dan 4% van de schrijvers heeft een e-lezer. Dus 96% niet. Opmerkelijk daarbij is dat al 18% een e-boek blijkt te hebben gedownload. Dat gebeurt naar alle waarschijnlijkheid op pc’s, notebooks en I-phones. Men downloadt deze boeken van uitgeverssites (35%), van Bol (22) of van Ebook.nl (15).

Ervaringen
De ervaringen van de kleine groep e-boekbezitters zijn vrij positief. De e-lezer wordt veel gebruikt om in de trein te lezen. Wel vinden ze het aanbod van Nederlandse e-boeken nog matig. Naast het lezen in de trein zijn de e-lezers ook een paar keer in het ziekenhuis gebruikt. Je hoeft dan geen stapel boeken naast je bed te hebben en het apparaat is niet zo zwaar.

Verwachting
Belangrijker is de verwachting, want de e-boekmarkt is volgens velen nog maar net ontstaan. Overduidelijk blijkt uit de enquête dat er nog weerzin bestaat tegen het nieuwe fenomeen van het e-inktlezen: ruim 40 procent geeft aan ‘liever van papier’ te willen lezen. Dat er – naast deze afwijzing – ook ruimte is voor het e-boek laten de andere cijfers zien. Bijna 18% is in de toekomst zeker van plan een e-boeklezer te kopen, 16% vindt het apparaat nog te duur en 17% is te weinig bekend met het nieuwe fenomeen.

Wanneer kopen…
Voor wie wél op de hoogte is, en overweegt een e-lezer te kopen, is de vraag vervolgens wanneer men dat van plan is. De piek daarvan blijkt te liggen ‘binnen een jaar’ (40%), gevolgd door ‘binnen een half jaar (30%) en ‘binnen vijf jaar’ (28%). Het grootste deel van de nieuwe aankopen ligt dus in het komende jaar.

en welke?
Welke e-lezer dit zal zijn, wordt duidelijk uit de volgende vraag. Ruim 60% van het totaal (maar dat zijn voornamelijk de mensen die aangaven geen e-lezer te willen, of nog geen idee te hebben) geeft aan zich nog niet in de verschillende types te hebben verdiept. Heeft men zich er wel in verdiept, dan kiest ruimt 50% voor een Sony Reader, ver daarachter gevolgd door de Amazon Kindle (20) en de BeBook (12).