Start » Oefening » Reizen en verhalen

Reizen en verhalen

Onderweg komen de mooiste verhalen op. Maar lang niet alle reisverhalen zijn even boeiend. Zes oefeningen helpen je dat euvel te vermijden.

Deel 1: Weggaan

Om een reisverhaal te schrijven moet je op reis gaan. Pardon? En de kamerreizigers dan, zoals de zonderlinge Des Esseintes uit Joris Huysmans decadente roman ‘Tegen de keer’? Ook die reizen – al is het in hun eigen kamer. Al het reisschrijven begint dus met weggaan. Letterlijk en figuurlijk: om weg te kunnen gaan moet je precies weten waaróm je weg wilt. Wees dus bewust van je motief. Wat denk je bij aankomst aan te treffen? Wat hoop je onderweg te beleven?

Oefening:

Maak een reisplan. Schets waar je heen wilt, wat je denkt aan te treffen, wat je diepste motieven zijn. Wat wil je onderzoeken? Is het een vlucht (weg van de drukte, de verplichtingen), of hoop je daadwerkelijk elders iets aan te treffen. Waar heeft dat mee te maken? Waaróm boeit je dit? Ben je vaker om deze reden op pad geweest? Beschrijf met behulp van beelden en associaties waar deze drijfveren allemaal mee te maken hebben.


Deel 2: Op reis

Het cliché zegt dat elke reis begint met de eerste stap. Een ander cliché vertelt ons dat pas op reis onze verdoofde zintuigen tot leven komen. In beide clichés zit – zoals gewoonlijk – wel een snufje waarheid. Eenmaal onderweg lijken verborgen delen van onze hersenen wakker te worden. Dat is een voordeel, maar ook een nadeel: heel veel reisverslagen en –verhalen worden topzwaar door de enorme hoeveelheid informatie. Dus als je een reisverhaal probeert te schrijven, probeer jezelf dan te beperken. Die eerste stap is prachtig, maar niet alle 12.059 andere hoeven zo nauwgezet beschreven te worden als die eerste.

Oefening:

Neem een oud reisverslag of een reisverhaal van een bekende. Lees het en bedenk vervolgens wat het verhaal zou kunnen zijn. Wat is het draaipunt van deze reis geweest? Probeer de essentie samen te vatten en maak vervolgens een schets hoe je dit verhaal verder zou uitwerken. Behandel een dergelijk verhaal als elk ander verhaal: er moet iets gebeuren, er is een weerstand die overwonnen moet worden. Wat wil de hoofdpersoon, hoe overwint hij zijn tegenstand? Werk uit.


Deel 3: Verzamelen!

De volgende fase is de prettigste: het verzamelen van informatie. Als je op reis bent, moet je zo veel mogelijk verhaalgegevens zien te vergaren. Noteer impressies, schrijf teksten, woorden, reclameslogans op, maak foto’s en knip krantenartikelen of -foto’s uit die je op een of andere manier iets doen. Probeer zo zintuigelijk mogelijk te beschrijven: wat ruik je, hoor je, zie je, voel je? Vergeet daarbij niet de details. Hoe beter je scherp kunt stellen, hoe mooier het verhaal.

Oefening:

Verzamel zoveel mogelijk gegevens over je reis. Leg ze vervolgens naast elkaar en probeer ze met elkaar te verbinden. Wat heeft die beschrijving van de plaatselijke souk te maken met dat krantenknipsel over het paleis? Waarom heb je zo scherpgesteld op dat spelende meisje? Probeer de rode lijn te ontdekken. Werk vervolgens het verhaal uit, op basis van de rode lijn.


Deel 4: Denk aan thuis

Reizen is in veel gevallen niet alleen een reis in afstand, maar ook een reis in tijd. In veel streken waan je je weer in vroeger tijden: bij opa en oma op de boerderij, in de vroege jaren vijftig. Schuif deze beelden en gevoelens niet te snel terzijde: ze geven je misschien inzicht in je ware reismotieven. Bovendien kun je hierdoor gemakkelijk exotisme voorkomen: té simpele indrukken uit den vreemde.

Oefening:

Werk je impressies, teksten en aantekeningen van je reis uit, maar probeer tegelijkertijd te ontdekken wat deze tocht in je opwekt. Naar welke tijd, welke periode leidt je reis je? Wat ontdek je erdoor in jezelf? Probeer je eigen belevingen en vooroordelen te onderzoeken. Het gaat tenslotte om een persoonlijk verhaal (wat niet altijd wil zeggen: een autobiografisch verhaal). Werk dit persoonlijke verhaal uit, en maak er een goedlopende tekst van.


Deel 5: Leef je in

De beste reisverhalen zijn de verhalen waarin je als lezer wordt meegenomen naar andere streken en tijden. V.S. Naipaul, Lieve Joris, Paul Theroux en Carolijn Visser zijn meesters van een genre waarin de schrijver zijn lezers vergast op nooit gedachte vergezichten. Sleutel daartoe zijn vaak de personages. Naast de verteller moet je dus proberen een of meer mensen in je verhaal op te voeren. Vergeet dus niet de meest markante personen op je reis te portretteren en – waar mogelijk – te interviewen.

Oefening:

Probeer uit al je belevenissen een hoofdpersoon te destilleren. Componeer het verhaal rondom hem of haar. Maak er geen journalistiek verslag van, maar probeer er zoveel mogelijk een vertelling van te maken. Probeer je in te leven in je hoofdpersoon en probeer duidelijk te maken wat zijn drijfveren zijn. Maak eerst een schema van je verhaal en werk dit vervolgens uit.


Deel 6: Maak er literatuur van

De beste reisverhalen horen tot de top van de wereldliteratuur – van de ‘ Odyssee’ tot de romans van V.S. Naipaul. Wat deze verhalen onderscheidt van de doorsnee reisverhalen is dat ze zowel qua vorm als qua inhoud (thematiek) scherper, groter en universeler zijn. In al dit soort verhalen worden allerlei literaire technieken gebruiken: vertraging en versnelling, flashbacks en flashforwards, alwetende of persoonlijke vertellers.

Oefening:

Maak, voordat je je reisverhaal gaat schrijven, een duidelijke keuze: wie is je hoofdpersoon, wat is je centrale thema, wie is je verteller, hoe wil je je verhaal opbouwen? Weet wat je einde is, werk in scènes en doseer je spanning. Bedenk daarbij dat een reisverhaal geen chronologisch verhaal hoeft te zijn: het is jouw verhaal, dus je mag schuiven en ensceneren wat je wil.


Meer schrijfoefeningen...

Heb je een tip voor een onderwerp van een schrijfoefening? Stuur dan een mailtje hier.

Word abonnee van Schrijven Magazine

Mis het herfstnummer van Schrijven Magazine niet, word vóór maandag 25...

Superaanbieding!
Like Schrijven Online op Facebook!

Like Schrijven Online op Facebook!

Vind ik leuk!
Iedere week de leukste schrijfwedstrijden? Meld je aan voor de Schrijven Nieuwsb

Meld je aan voor de Schrijven Nieuwsbrief.

Het is gratis!
cd-hoes De Jeugd van Tegenwoordig rechtenvrij

Lees het komende nummer van Schrijven Magazine. Word vóór maandag 16.00 u. abonnee!...

Superaanbieding!