Start » Schrijfbiebinterview » Yke Schotanus

Yke Schotanus

Interview met Yke Schotanus

Auteur van Song- en liedteksten schrijven

Het schrijfboek 'Song- en liedteksten schrijven' van Yke Schotanus gaat over muzikale vormen van schrijven. Chris Lembeeckx interviewde de schrijfdocent, auteur en liedschrijver uit Den Bosch.

Waarom dit boek? Er zijn toch allerlei goede liedjes- en rijmwoordenboeken?
"Toen ik zelf probeerde uit te vinden hoe het moest, en de bestaande literatuur uit had, had ik nog heel veel vragen. Naar aanleiding van een passage in Jaap Bakkers Rijmhandboek ben ik toen systematisch onderzoek gaan doen naar liedstructuren, de invloed daarvan op het schrijfproces en de betekenis van een lied. Ik had een vage droom van een proefschrift over dat onderwerp, maar toen ik de kans kreeg mijn voorlopige bevindingen op een wat essayistischer manier alvast onder woorden te brengen, heb ik die kans meteen maar aangegrepen.

Op een aantal punten ben ik het echt oneens met Bakker en andere auteurs in het vak. Bijvoorbeeld over het verband tussen maat, metrum en ritme en de noodzaak van (vol)rijm. En ten slotte vind ik de bestaande literatuur te veel op één genre gericht. Jaap Bakker besteedt in zijn Rijmhandboek wel aandacht aan wat hij noemt ‘het lyrische lied’, maar ik denk niet dat rappers en popartiesten zich daardoor aangesproken voelen."

We kennen je als schrijfdocent en als schrijver van diverse boeken waaronder beeldverhalen. Wat heb je zelf met het genre?
"Ik heb altijd moeite gehad met mij vast te leggen op één genre of kunstvorm en het mooie van het lied is dat je er vier combineert: tekst, zang, theater en muziek. Van die muziek word ik misschien nog wel het gelukkigst. Ik weet er in verhouding weinig van, dus het ‘heb ik dat gemaakt?’-effect is groter. Verder maak ik me al heel lang boos over mensen die beweren dat het Nederlands lelijk is en niet geschikt voor zang. Ik wil hun ongelijk bewijzen. Ik wil niet zeggen dat mij dat inmiddels gelukt is, maar ik heb net een cd in eigen beheer uitgebracht. Verder hebben diverse cabaretjury’s zich positief uitgelaten over mijn stem en mijn liedjes."

Wat is er moeilijk aan songs en liedteksten schrijven?
"Dat je je er zo makkelijk vanaf kunt maken. Een liedtekst is een halffabrikaat. Muziek en uitvoering kunnen heel veel goedmaken. Bovendien wordt er slordig geluisterd. Het lijkt dus allemaal niet zo belangrijk. De hoeveelheid taal-, stijl- en logicafouten in tophits is dan ook schrikbarend.

Een ander probleem is ook dat er nauwelijks kritiek is. Er zijn wel mensen die ‘regels’ stellen, zoals Ivo de Wijs, Drs. P. en in mindere mate Jaap Bakker, maar die verklaren die regels uitsluitend van toepassing op het beperkte genre van het cabaretlied. Dat is jammer. Bovendien stellen zij de regels zó scherp dat ze niet eens meer van toepassing zijn op een aantal van de beste cabaretliederen van de nieuwe generatie. Ook popartiesten die ‘regels’ proberen te formuleren, zijn vaak erg beperkt in hun visie. Dat zie je nu ook in de rap. Rappers diskwalificeren elkaar omdat ze zich niet onaangepast genoeg opstellen. Dat heeft niets met kwaliteit te maken, maar meer met de verdediging van een eigen subcultuurtje. Dit soort kinderachtigheid vertroebelt de visie op de dingen waar het echt om gaat bij tekstschrijven."

Is er een groot verschil tussen poëzie en liederen schrijven?
"Als leesdichter schrijf ik totaal andere dingen dan als lieddichter. Maar dat ligt deels ook aan mij. Ik kan in mijn leespoëzie nog geen plaats vinden voor rijm, terwijl ik er als lieddichter geen genoeg van kan krijgen. In een lied begrijp ik de functie van rijm dan ook heel goed. Toch zie ik aan andere dichters dat er ook in leespoëzie nog heel verantwoord gerijmd kan worden.

Wat een liedtekst bijzonder maakt, is de muzikale structuur, het feit dat je hem op het eerste gehoor moet kunnen volgen en dat hij ten gehore wordt gebracht door een artiest die contact probeert te maken met zijn publiek. Leespoëzie mag dan ook geconcentreerder, moeilijker, of weirder zijn dan een lied, al laat een lieddichter als Spinvis zien dat je wat dat betreft ook in een liedje behoorlijk ver kunt gaan. Het verschil met voordrachtspoëzie is al geringer."

Moet je muzikaal zijn om liederen te kunnen schrijven?
"Je hoeft voor een liedtekst niet veel muzikaler te zijn dan voor een leesgedicht. Als je gevoel hebt voor klemtonen en je kunt tellen, kom je een heel eind. Belangrijker is dat je het binnen een liedstructuur helder én spannend kunt houden. Aan de andere kant is muzikaliteit natuurlijk wel meegenomen. Het helpt wel om er echt iets bijzonders van te kunnen maken."

Wat is het verschil tussen rap-, cabaret- en songteksten?
"Het zijn verschillende genres, maar er zijn veel crossover-verschijnselen. Sinds Bram en Freek cabaret hebben gemaakt met een rockband, is het hek van de dam. Het gaat dan ook om marginale verschillen die vooral voortkomen uit de muziekkeuze en de context waarin de tekst ten gehore wordt gebracht. De lappen tekst waar rappers en cabaretiers zich af en toe van bedienen omdat ze een luisterend publiek hebben, werken in de popmuziek vaak niet.

De stijl van zingen in veel rockmuziek vraagt om korte geconcentreerde strofes en zinnen, woordgroepen bijna. Er gebeurt soms iets geks met het metrum: klemtonen verschuiven of worden weggenivelleerd door andere. Daarnaast kan popmuziek weer veel flarderiger zijn. Een sterk refrein kan een paar zwakke coupletten helemaal goedmaken. Raps vallen op door de bijzondere rol van rijm en ritme en het belang van retorische stijlfiguren. Een rapper spreekt een publiek toe en is eigenlijk continu in debat.”

Hoe kun je jezelf bekwamen in liedschrijven?
"Je moet in ieder geval veel schrijven, zorgen dat je stevige kritiek krijgt en leren die te verwerken. Een opleiding of cursus kan daar bij helpen. Er zijn bij mijn weten geen gerichte opleidingen, al zijn er natuurlijk wel modules op verschillende hbo’s. Zo weet ik dat mensen als Frank Verhallen, Frank van Pamelen en Jurriaan van Dongen les geven op de Schrijversvakschool Amsterdam, de Koningstheateracademie en diverse conservatoria. Ook de rockacademie in Tilburg zal ongetwijfeld een module tekstschrijven hebben.

Daarnaast zijn er mensen als ik die cursussen geven op centra voor de kunsten. En popmuzikanten als Spinvis, Huub van der Lubbe, Rick de Leeuw en Rico (van Opgezwolle) die her en der workshops geven. Wat je echter vooral moet doen, is veel lezen en luisteren. Jaap Bakker, Ivo de Wijs en Drs. P. lezen, tekstbundels lezen, cd’s luisteren. Maar ook: stijlboeken bestuderen, of boeken over verhaal- en betoogstructuren. Want de poëzie in een gemakkelijk toegankelijke tekst als een lied staat of valt nu eenmaal bij de plot, de clou, de verhaalopbouw, de betoogstructuur of de stijl."

Terug naar Song- en liedteksten schrijven

Door ervaren, professionele redacteuren. Goed én betaalbaar!

Meer informatie
Storytelling in 12 stappen

Essentieel voor (tekst)schrijvers!

Meer over dit boek
Literair tijdschrift Alice, onderdeel van Schrijven Magazine

Stuur je allerbeste verhaal of gedicht in naar ons eigen literaire tijdschrift.

Meer informatie
Lees hier hoe het werkt!

en krijg zelf een cadeau!

Lees hier hoe het werkt!