Start » Schrijftips » Het verschil tussen perspectief en focalisatie

Het verschil tussen perspectief en focalisatie

6 Juni 2017

Het verschil tussen perspectief en focalisatieIn de verteltheorie maakt men gebruik van de termen perspectief en focalisatie. Voor sommige schrijvers zijn dit tamelijk abstracte en lastig te hanteren begrippen. Onderstaande voorbeelden geven je uitleg en duidelijkheid, zodat je zo breed en diep mogelijk inhoud kunt geven aan je personages en diens belevenissen die samen jouw verhaal vormen.

Perspectief

Met perspectief - ook point of view genoemd - wordt bedoeld: het standpunt van een personage ten opzichte van een gegeven in het verhaal, meer specifiek diens blik op de zaak.

Stel dat er drie personages en één object in je verhaal voorkomen: Sonja, een Zuidduitse vrouw van 65, Didi, haar buurvrouw van 34 en Timo, een kruimeldief van 22. Het object is een koekoeksklokje.

Sonja heeft op een veiling voor 3200 euro een origineel uit hout gesneden Zuidduits koekoeksklokje gekocht. Zij hangt het op aan de muur boven haar elektrische potkachel, schikt op de schoorsteenmantel een stapeltje antiquarische boeken en kijkt om de zoveel minuten op de klok, enkel omdat ze het een prachtige aanblik vindt. Met zien hoe laat het is heeft het niets te maken. Dit is haar perspectief op het klokje.

Didi, haar buurvrouw die eens in de week bij haar een kopje thee komt drinken - voornamelijk om haar verzonnen liefdesescapades te bespreken - vindt het klokje een irritant, lawaaiig pru, in een over the top kitscherige setting. Ze weet dat de klok aan de muur hangt, maar keurt hem geen blik waardig. Dit is haar perspectief op het klokje.

Timo, de kruimeldief, komt toevallig langs Sonja’s huis, kijkt naar binnen en ziet een koekoeksklokje aan de muur hangen. Voor hem is het een object om te jatten en te verkopen.

Focalisatie

Met focalisatie wordt bedoeld: de persoonlijke beleving van een personage ten opzichte van een gegeven in het verhaal, meer specifiek diens gevoel voor de zaak.

Sonja houdt van haar koekoeksklokje. Zij heeft - gezien haar Zuidduitse achtergrond - een voorkeur voor koekoeksklokjes. Dat zij een origineel model heeft weten te bemachtigen, geeft haar een fijn gevoel. Elke keer dat het koekoekje uit zijn huisje springt en ‘Koekoek!’ roept, maakt haar hart een extra slag van vreugde. De antiquarische boeken, met tekst in Gotische letters, versterken het ‘heimische’ gevoel bij haar. Tot slot heeft zij haar volledige spaargeld aan het klokje besteed, en om al deze redenen is het voor haar een uiterst kostbaar bezit dat voorziet in een behoefte die zij dagelijks voelt.

Didi raakt na korte tijd extreem geïrriteerd door het ding. Elk kwartier vliegt de koekoek uit zijn hok, en bij elk vierde kwartier koekoekt hij eerst de kwartieren weg en dan ook nog de hele uren. Het hoge geluid dringt door de dunne muren van de goedkope huurwoningen heen. Na hierover een paar maal geklaagd te hebben bij Sonja, zonder resultaat, botert het niet meer tussen de twee. Er wordt geen thee meer gedronken (met alle gevolgen voor Didi’s liefdesleven).

Timo’s gevoel zegt hem dat hij een goede slag kan slaan als hij het klokje eenmaal in bezit heeft. Hij onderzoekt op internet de prijs die hij voor het klokje vragen kan, fantaseert over het geld dat het hem zal opbrengen  en wat hij er mee kan doen (bijvoorbeeld een reisje aanbieden aan Winnie, het meisje van zijn dromen - die hem niet ziet staan, maar als hij met een zak geld over de brug komt, misschien wel) en hij wikt en weegt zijn kansen om bij Sonja binnen te sluipen.

Wanneer nu het verhaal op het punt komt dat de diefstal gepleegd wordt, heeft dit voor alle drie de personages verstrekkende gevolgen, zowel in perspectief als in focalisatie:

In perspectief:

Sonja kijkt met lede ogen naar de kale plek op de muur, Didi hervindt de rust in haar huis, en Timo bestudeert in zijn slaapkamer het klokje om te ontdekken wat hij nu in concreto gestolen heeft en wat het waard is.

In focalisatie:

Sonja raakt door het gemis van het geliefde klokje vervreemd van haar omgeving en van zichzelf, en neigt naar een depressie. Didi merkt dit en krijgt medelijden met Sonja, waardoor de vriendschap weer een kans krijgt (en Didi’s liefdesleven opbloeit). Timo rekent zich rijk, neemt Winnie mee op een reisje naar de zon en heeft de tijd van zijn leven.

Jij als verteller maakt de keuzes

Een verteller maakt keuzes ten aanzien van de waarnemingen en het gedrag van zijn personages in relatie tot de gebeurtenissen die zijn personages ondergaan of aanstichten, en ten aanzien van objecten en situaties die in het verhaal voorkomen.

Jij bént die verteller. Jij kiest voor een - door jou - gekleurde weergave van de gebeurtenissen, waarbij je de lezer laat voelen hoe hij het verhaal zou moeten interpreteren: als betrokken op Sonja, Didi of Timo. Het hangt af van je bedoeling met het verhaal welk perspectief en welke focalisatie je het sterkst benadrukt.

Kijk eens naar je eigen verhalen en analyseer waar je perspectief toepast en waar focalisatie. Onderzoek ook of deze goed op elkaar aansluiten en of ze je verhaal versterken. Waar ligt het zwaartepunt, en waarom daar?

Door Thérèse Major

Thérèse Major is auteur en schrijfcoach. Haar werk verscheen bij o.a. de uitgeverijen Querido en Nieuw Amsterdam. Bij Schrijven Online verzorgt zij de cursus Literair proza schrijven, kun je dat leren? en Ieder kind kan verhalen schrijven. In de Taalwerkplaats Drenthe organiseert zij o.a. elke eerste zondag van de maand een Schrijverscafé.

« terug naar het overzicht van schrijftips

Gerelateerd nieuws:

- Hoe leer ik mijn personages kennen?
- De gereedschapskist van de schrijver: Bijpersonages
- Schrijven Magazine presenteert: literair tijdschrift Alice
- Beter leren schrijven? Lees Schrijven Magazine!


Boek schrijven? Lees Schrijven Magazine!

Lees het komende nummer van Schrijven Magazine. Word vóór maandag 27 maart 16.00 u....

Profiteer nu!
Ook voor dichters: Schrijven Magazine

In ieder nummer van Schrijven Magazine interviewen we een dichter over het schrijfproces!

Word abonnee!
Schrijven Magazine Karin Slaughter

Lees het komende nummer van Schrijven Magazine. Word vóór maandag 24 juli 16.00 u. abonnee...

Speciale aanbieding
Schrijven Magazine SUPERAANBIEDING

Korting én 3 cadeaus!

Word nu abonnee!