Start » Fragment » Beroep: literair agent

Beroep: literair agent

Fragment uit het hoofdartikel van Schrijven Magazine 6 van 2007

De gerenommeerde literair agent Paul Sebes begeleidt zowel gevestigde als nieuwe auteurs. Van de laatste categorie debuteren er gemiddeld zes per jaar, geselecteerd uit zo’n 500 manuscripten. Over de werkwijze van de flamboyante Sebes bestaan vele mythes en vragen. Louis Stiller interviewde hem.

Wat doet een literair agent?
“In de Angelsaksische traditie is het een tussenpersoon, een makelaar . Ik noem mezelf ook wel auteursmanager. Je bent namelijk niet alleen redacteur of adviseur maar ook een beetje psycholoog, en soms zelfs jurist. Je moet behalve goed kunnen lezen, ook goed kunt rekenen en onderhandelen, en beschikken over een goede, algemene smaak en een flinke dosis sociale intelligentie. Waar het op neerkomt, is dat je nieuw literair talent probeert te ontdekken en bij een uitgeverij probeert binnen te brengen. Je moet dus niet alleen de literaire juweeltjes uit de stapels post weten te halen, maar er ook voor zorgen dat je ze goed weet te pitchen bij een uitgever om er dan vervolgens ook nog de beste deal voor de schrijver uit te halen.”

Wanneer heeft een schrijver een agent nodig?”
“Heel veel mensen kunnen prima zonder literair agent. Maar veel schrijvers verwachten veel van hun uitgever – soms te veel en dat is niet altijd even realistisch.
Zo ben ik er ook op gekomen, toen ik in de jaren negentig bij Prometheus werkte. Daar zag ik hoeveel werk er bleef liggen dat niet door de uitgeverijen kon worden uitgevoerd. Dat doe ik nu. We nemen een deel van de zorg en het geregel weg en hebben een netwerk.”

Wat doe je precies?”
“Voor gevestigde auteurs regel ik veel opdrachten buiten de boeken om: spreek- en schrijfopdrachten, in de wandelgangen schnabbels genoemd. Voor minder bekende schrijvers doen we contractonderhandelingen, lezingen in boekhandels en op festivals, filmopties en buitenlandse rechten. We gaan bijvoorbeeld naar Frankfurt en maken een Frankfurt Highlights met vijfentwintig tot dertig boeken van nieuwe jonge auteurs als Arjen Lubach, Gustaaf Peek, Walter van den Berg, Niels ‘t Hooft, Aaf Brandt Corstius, Stine Jensen of Naema Tahir.
Ik ben een heel ander soort agent dan de Amerikanen en Britten. Zij doen de primaire rechten. Lezen, beoordelen, een contract opstellen en het boek bij de uitgevers proberen onder te brengen. Omdat het fenomeen in Nederland nieuwer is, doen wij vrijwel alles, van het begin tot het eind. We lezen het manuscript, redigeren het twee of drie keer - gemiddeld duurt dat twee jaar - en als we het goed vinden, schrijven we een voorstel met de auteur: een proposal. Dat sturen we naar vier, acht of 24 uitgevers. Bij zo’n proposal zitten minimaal twee hoofdstukken en een samenvatting. Zo’n proposal moet je echt pitchen, met multiple submission. Met één druk op de knop wordt het naar verschillende uitgevers gestuurd. Die krijgen het boek dan in hun inbox en als het goed gaat, hebben die debutant en ik al snel afspraken bij drie of vier verschillende uitgevers. Debutant en uitgever moeten met elkaar praten, dat is belangrijk, en ik zorg dat dat gebeurt.”

Laat je uitgevers tegen elkaar bieden?”
“Ja natuurlijk. Als er na overleg en gesprekken nog drie of vier uitgevers over zijn, dan nodig ik ze uit om een contractvoorstel te doen. Uiteindelijk zegt de debutant: ik wil met deze uitgever in zee, die is aardig, lijkt me zeer capabel en heeft een mooi fonds. Soms zegt zo’n uitgever: we hebben volgend jaar al twee debutanten, dus het wordt pas 2009 voor we je boek gaan uitgeven. Als zo’n debutant zijn boek in 2005 heeft geschreven, dan gaat hij daar natuurlijk niet op wachten. Als een andere uitgever het boek wél in de voorjaarsaanbieding van 2008 kwijt kan, is het een heel ander verhaal. Er zijn heel veel redenen waarom een debutant voor een uitgever kiest.”

Het gaat bij de onderhandelingen dus niet alleen over de financiën.
“Nee vrijwel nooit. Bij literaire debuten gaan de voorschotten op de te verwachten royalties echt nergens over. Bij gevestigde auteurs gaat het soms om voorschotten van vijfentwintigduizend euro, soms zelfs uitschieters naar zestigduizend. Maar bij debutanten ben je blij met tweeduizend euro voorschot.
En daar krijg ik vijftien procent van, dat is dus 300 euro. Daar ben ik doorgaans twee jaar voor bezig geweest, maar soms ook vijf en heb drie lezers en een corrector ingeschakeld.
Vergeet verder niet dat we op no cure no pay basis werken dus zolang we voor een schrijver aan het lezen en redigeren zijn en op zoek naar een uitgever, betaalt hij niks. Pas er een deal is houden we commissie in; de auteur betaalt geen contributie of iets dergelijks. ”

Je houdt er niet veel aan over?
“In het begin niet. Als mensen zeggen: literair agenten doen het alleen maar voor het geld, dan zeg ik: ga het zelf doen en probeer er rijk van te worden in ons taalgebied. Ik fiets nog steeds op een oude fiets door Amsterdam, want je moet als agent echt geduldig zijn - wat ik bepaald helemaal niet ben - en je moet ook niet snel rijk willen worden, want dat word je niet als je van percentages leeft. Ik hoef niet zielig te doen of te klagen, ik slaap niet onder de brug, maar wil gewoon doen wat ik het allerleukste van de wereld vind, en dat is dit werk. En we hebben met regelmaat grote commerciële klappers hoor, vaak nonfictie overigens.”

Je hoopt natuurlijk wel dat een literair debutant doorgroeit en een groot auteur wordt.
“Ja altijd. Daarom proberen we ook deals voor meerdere boeken te sluiten. Als uitgevers een oeuvre-auteur willen binnenhalen, dan sluiten we meteen een contract voor twee of drie boeken. Meestal doe ik een two book deal - een is er dan al binnen, het tweede komt vaak binnen twee jaar.”

En zo’n contract sluit je ook met de auteur?
“Met de auteur sluit je in principe een contract voor altijd, voor al zijn werk. Daar zijn veel misverstanden over, ook bij het forum van Schrijven Online. Dat komt doordat we natuurlijk de eerste jaren zoveel tijd in je steken zonder er iets aan te verdienen. Je gaat dus een soort huwelijk met me aan, en als het goed is, wíl je dat ook heel graag.
Bovendien: in die overeenkomst die een debutant met me sluit, staat altijd dat als we het niet meer met elkaar kunnen vinden - op wat voor grond dan ook - de auteur het contract met mij mag opzeggen. Dat vind ik niet leuk, maar ik mag het van míjn kant ook. Het lijkt heel lang: je hele leven lang met mij boeken maken, maar je gaat nu eenmaal iets met elkaar aan. Daarom doen we ook maar vijf of zes debutanten per jaar, maar het is zeker geen wurgcontract ofzo. En vergeet niet: ook ik ga een relatie aan met iemand waar ik in ga investeren zonder te weten wat het gaat worden.”

Kost het wat, als de auteur ermee ophoudt?
“Nee, dat kost niets. Een auteur krijgt van mij nooit een rekening, alleen een doorbetaling. En wij controleren de boeken en alle contracten. Zowel Lubach als Walter van den Berg is nu in een Lijsterpocket verschenen, voor scholieren, twee debutanten, ben ik heel blij mee, maar dan moet het geld ook van Wolters-Noordhoff ook betaald worden. Soms gebeurt dat niet, en dan gaan wij er achteraan. Wij gaan aanmanen en binnenhalen. We hebben daarom ook vier dagen in de week een boekhoudster in ons kantoor.”



Like Schrijven Online op Facebook!

Like Schrijven Online op Facebook!

Vind ik leuk!
Lees hier hoe het werkt!

en krijg zelf een cadeau!

Lees hier hoe het werkt!

Profiteer van heel veel extra's!

Vanaf € 12,50 per jaar
Ook voor dichters: Schrijven Magazine

In ieder nummer van Schrijven Magazine interviewen we een dichter over het schrijfproces!

Word abonnee!